Vergeten beroep: de pockmeester

Afbeeldingsresultaat voor pockhuizenIn de 15e eeuw verdiende de pockmeester zich werkelijk helemaal suf. Leed iemand aan de Spaensche pocken (syfilis), dan werd hij erbij geroepen. Maar was dat eigenlijk wel zo verstandig, want de pockmeester was niets meer dan een…. kwakzalver!

Spaensche pocken

Syfilis, dat bestond natuurlijk al heel lang, maar men dacht dat het een soort huidziekte was… zoiets als ‘lepra’. Het beestje had simpelweg nog geen naampje. Daar kwam verandering in toen de Spanjaarden in 1496 met maar liefst 135 schepen (met 24.000 Spaanse soldaten) de haven van Arnemuiden binnenvielen. Die winter vielen er zoveel doden door deze geslachtsziekte (want dat had men toen inmiddels wel begrepen), dat deze daardoor in Holland en in Vlaanderen de naam: de Spaensche pocken kreeg.

De Pockmeester of pok(ken)meester

Syfilis was nu niet bepaald een ziekte waarmee je naar een arts of chirurgijn ging. Het werd in die tijd gezien als een ‘vuile ziekte’. Kon je er als ambachtsman niet meer door werken, dan werd je rustig uit de Gilde gezet. Of een matroos met syfilis, die bleef voorgoed aan wal. Tja, waar leed is, daar kan natuurlijk aan verdiend worden en zo ontstond de pockmeester. Meestal een pure leek, die maar wat aanrommelde met de toen zeer populaire kwikzalf (waar de patiënt overigens niet alleen enorm van ging zweten, maar ook verschrikkelijk van ging kwijlen). De patiënten ondergingen ook heftige zwaveldampkuren of de ‘pocken’ werden gewoon uitgebrand! Brrr. Natuurlijk overleed de ‘syfilis lijer’ vaak alsnog na deze behandelingen. Tja, wat was erger? De kwaal of juist de behandeling!

Het verdiende wel lekker

Een patiënt die leed aan de Spaensche pocken, moest al gauw zo’n 20 tot 28 stuivers betalen voor een behandeling. In boeken van het Catharina gasthuis in Leiden staat vermeld dat de pockmeester (rond 1500) een jaarsalaris had van maar liefst 13 gulden en 2 stuivers. Gek genoeg bleven de pockmeesters er niet lang werken en werd de één na de ander opgevolgd. Mm, zouden de behandelingen misschien toch niet helemaal aanslaan? Omdat er regelmatig syfilis epidemieën uitbraken, werden er in de meeste steden ‘pokhuizen’ gebouwd.  De pockmeesters kwamen werkelijk van heinde en verre en zelfs uit het buitenland om hun ‘kennis’ te tonen.

Kwakzalverij

Ondanks dat men stiekem heus wel wist dat de meeste pockmeesters echte kwakzalvers waren, was het gek genoeg in veel steden een beschermd beroep. Maar in Amsterdam moest deze ‘chirurgijn’ eerst een bekwaamheidsproef afleggen. Waren er zichtbare resultaten, dan pas mocht hij aan de bak. Aan het einde van de zestiende eeuw stak men eindelijk een stokje voor deze kwakzalverij, door de behandeling van de Spaensche pocken over te dragen aan de enige echte stadschirurgijn.

 

Meer lezen:
http://docplayer.nl/15333728-Syfilis-en-aids-enkele-historische-parallellen.html
Foto: